فرورفتند بار وخر گرانباران دانش را * كه تا روز جزا بيرون نمىآيند أزين گلها بيان اسرار عبادات را كتب بسيارى است بزرگترين حكيم شرق حسين بن سينا در اسرار نماز شهيد ثاني وديگر دانشمندان نامى وبزرگواران سامى كه ذكر أسامي آنان در كتب تراجم است نيز كتابي به اين نام ويا بطور كلى چون حكيم بزرگ عمر الخيامى در اسرار تكاليف ورموز عبادات ونوشته‌اند حاج ملا هادي سبزوارى در جلد دوم اسرار الحكم ونبراس بيان اسرار شرع فرمود غزالى در احياء العلوم فيض در محجة البيضاء وكتاب حقايق وبه‌ويژه اسرار نماز نوشته وأساسا جمع ميان فلسفه ودين وتأليف شريعت وتصوف از قرون پيشين هجرى به‌وسيله اخوان الصفا شروع شد ودر قرون وسطى اسلامى آثار راغب أصفهاني ونگارشهاى غزالى نوشته‌هاى عين القضات همداني گسترش يافت كسان بسيارى اين روش را پسنديده وبراي تحكيم مباني دين مفيد دانسته‌اند در زمان صفويه كه فلاسفه عموما در علوم ديني دست داشتند اين مسلك رواجى گرفت به‌ويژه بدست ميرداماد وصدر المتألهين وشيخ بهائى وفيض كاشاني بحد كمال رسيد يكى از كساني كه جامع معقول ومنقول ومجمع فروع وأصول بود ودر صدد تطبيق شريعت وطريقت برآمد باشد كه نقش حقيقتي نيز در اين ميان پيدا شود قاضى سعيد قمى است اخبار وروايات خاندان رسالت را برحسب ذوق فلسفي ومشرب تصوف شرح كرده أفكار عارفانه وأذكار صوفيانه أو پوشيده نيست ولى بايد گفت بعضي أفكار علمي أو بصوف تصوف نزديكتر بود تا سوف فيلسوف چون حقيقت مطلب اينست كه فلسفه آموختنى نيست ممكن است افرادى اصطلاح بياموزند ولغات وعبارات را نيك بدانند ولى روح وجان آنها را از فلسفه خبر نباشد . ليس العلم بكثرة التعليم والتعلم بل العلم نور يقذفه اللّه في قلب من يشاء [ شرح حال وترجمه مختصرى از مؤلف ] نامش محمد لقبش سعيد فرزند محمد معروف وملقب بمفيد در نيمه قرن يازدهم هجرى تولد يافته وچون ستاره‌اى در أفق دانش درخشيدن گرفته گويند در قم مقام قضاوت